TẾT ĐOAN NGỌ
By Trần Đức Hòa - Tháng Sáu 18, 2018

1/Nguồn gốc của tết Đoan ngọ:

Hàng năm, hễ tới ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, nhân dân ta lại tổ chức tết Đoan Ngọ.

Tết Đoan Ngọ hay còn gọi là tết Đoan Dương đã tồn tại từ lâu trong văn hoá dân gian. Và có ảnh hưởng đến sinh hoạt văn hoá của nhiều nước như Trung Quốc, Triều Tiên, Việt Nam, Hàn Quốc,…

Đoan Ngọ có thể hiểu là “ngày mở đầu chuỗi ngày nóng nhất trong năm”. Đoan nghĩa là bắt đầu, ngọ chỉ giờ ngọ, tức là khoảng thời gian nóng nhất trong ngày (từ 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều).

Tại Việt Nam, Tết Đoan ngọ còn được dân gian gọi là bằng cái tên dân dã hơn là Tết giết sâu bọ. Vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh dễ phát sinh. Vào ngày này, dân gian có nhiều tục trừ trùng phòng bệnh,  phát động bắt sâu bọ, tiêu diệt bớt các loài gây hại cho cây trồng.

2/ Ẩm thực tết Đoan ngọ ở 3 miền:

Ở Việt Nam ta, dù là ở miền nào thì chắc chắn món cơm rượu nếp đều là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng ngày Tết Đoan Ngọ. Bởi theo quan niệm dân gian, vị nồng của cơm nếp hòa với men cay của rượu sẽ có tác dụng loại bỏ những loài ký sinh có hại trong cơ thể. Ngoài ra, hoa quả cũng là thứ bắt buộc xuất hiện trên mâm cúng trong ngày này. Hoa quả được chọn để cúng và ăn trong ngày Tết Đoan Ngọ chủ yếu là các loại quả mùa hè có tính nóng, tươi ngon và có vị chua chua, thơm nức như: mận, vải, xoài,…

Tuy nhiên, dù có nhiều điểm giống nhau nhưng vào ngày này, mỗi vùng miền trên đất nước ta đều có các hoạt độn và món ăn đặc trưng riêng:

 

  • Miền Bắc:

Người dân thường giết sâu bọ ngay khi thức dậy vào sáng sớm và giết sâu bọ bằng thức ăn, nhất là bằng rượu nếp, bánh tro và hoa quả… Ngày này các gia đình thường làm các món từ vịt, đặc biệt là tiết canh vịt. Vì thế, các chợ ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ những ngày trước và trong Tết Đoan Ngọ thường rất rộn rã việc mua bán vịt sống. Ngoài những món ăn trên thì món bánh giò chấm mật mía, bánh tro hay bánh khúc của người Nùng cũng là những món ăn vô cùng phổ biến của người dân trong ngày tết Đoan ngọ.

  • Miền Trung:

Chè kê là món ăn rất đặc trưng cho ngày Tết Đoan Ngọ ở Huế. Những hạt kê mẩy tròn sau khi được xay cho tróc vỏ, ngâm và đun sôi đến khi nở mềm, sền sệt, bỏ thêm đường và nước gừng sẽ cho ra nồi chè thơm phức với màu vàng kê quyến rũ. Món ăn có tác dụng bồi bổ khí huyết, cân bằng thể trạng cho những người thường xuyên dùng các đồ ăn, thức uống giải nhiệt. Bún măng vịt cũng là món ăn được người miền trung lựa chọn nấu ăn trong ngày này. Bởi theo quan niệm của người xưa thì ngày 5/5 âm lịch là ngày khí trời nóng nực, nhiệt độ cao nên người ta dùng thịt vịt có tính mát, bổ, để quân bình nhiệt – hàn giữa Trời và Người.

Miền Nam:

Bánh ú nước tro là món ăn truyền thống trong ngày Tết Đoan Ngọ của người dân miền Nam. Vào những ngày này, đi một vòng qua các khu chợ, ở đâu bạn cũng thấy bánh ú nước tro.Với người miền Nam, ngày mùng 5/5 âm lịch hằng năm lại chính là ngày ăn chè trôi nước, món này cũng gần giống với món bánh trôi nước của miền Bắc. Chè trôi nước có tính mát, thích hợp với thời tiết nóng bức lại phù hợp với quan niệm diệt trừ sâu bọ trong Tết Đoan Ngọ của dân ta nên không chỉ các gia đình miền Nam mà nhiều vùng miền khác trên khắp đất nước ta cũng đều làm món ăn quen thuộc này.